الكامنة 4 / 426 و سيوطى در طبقات الحفّاظ 517 ، و شوكانى در البدر الطالع 2 / 11 آورده‌اند . خلاصه گفته‌ى شوكانى چنين است : « محمّدبن احمد ذهبى ، حافظ بزرگ ، مورّخ ، صاحب كتاب‌هاى منتشره در كشورها ، در فن حديث مهارت يافت . ابن‌حجر درباره‌اش گويد : بيشترين تصنيف‌ها را در دوران خود داشت و تمامى آن‌ها پذيرفته شده و مورد رغبت بود . . . » 70 - روايت ابن كثير دمشقى او ، اسماعيل‌بن عمربن كثير متوفّاى سال 774 ، است . حديث « أنا مدينةالعلم » را در كتاب تاريخش چنين آورده است : « امّا حديث ابن‌عبّاس ، آن را ابن‌عدى از احمدبن سلمة ابوعمرو جرجانى ، از ابومعاويه ، از اعمش ، از مجاهد ، از ابن‌عبّاس روايت كرده كه گفت : « رسول‌خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : من شهر دانشم و على در آن است ، پس هر كس دانش را خواهد ، بايد نزد درِ شهر آيد . » « 1 » شرح حالش ابن‌حجر عسقلانى در « الدرر الكامنة 1 / 399 » و سيوطى در « طبقات الحفّاظ : 529 » شرح حال او را آورده‌اند . داوودى در اين‌باره گويد : « اسماعيل‌بن عمربن كثير . . . رهبر دانشمندان و حافظان و بزرگ معانى و الفاظ بود ، بسيار حديث شنيد و به حفظ قرآن و شناخت اسنادها و علّت‌ها و رجال و تاريخ روى آورد ، و در اين زمينه‌ها سرآمد شد در حالى كه جوان بود . » سپس گفته‌هاى ذهبى و ابن‌حجر و ديگران را در وصف او نقل كرده است . « 2 » 71 - روايت زين العراقى او ، عبدالرّحيم‌بن حسين‌معروف به « زين‌العراقى » متوفّاى سال 806 است . در

--> ( 1 ) . البداية و النّهايد 7 / 358 . ( 2 ) . طبقات المفسّرين 1 / 110 .